Dijital Ürün Pasaportu (DPP), AB pazarına arz edilen neredeyse her fiziksel ürün için gereklidir — ve en az yedi AB yönetmeliği artık bir tür ürün pasaportu veya dijital veri paylaşımı zorunluluğu getirmektedir: ESPR, Batarya Yönetmeliği, Kritik Hammaddeler Kanunu, Yapı Ürünleri Yönetmeliği, Deterjan Yönetmeliği, Oyuncak Yönetmeliği ve Ömrünü Tamamlamış Araçlar Yönetmeliği. Bazı ürünler (bataryalı ve kalıcı mıknatıslı e-bisikletler gibi) aynı anda birden fazla yönetmelik kapsamına girer. Hariç tutulan tek kategoriler gıda, yem, tıbbi ürünler ve dar bir dizi başka kalemdir — geri kalan her şey kapsanmaktadır.
Bu rehber, hangi ürünlerin kapsandığını, hangi yönetmeliklerin geçerli olduğunu ve mevcut takvimlerin nasıl göründüğünü belirlemek için bir referanstır.
Hangi Ürünler Dijital Ürün Pasaportuna İhtiyaç Duyuyor?
ESPR, AB pazarına arz edilen neredeyse tüm fiziksel ürünlere uygulanır. Bu kapsam, yalnızca çamaşır makineleri ve ampuller gibi enerjiyle ilgili ürünleri kapsayan önceki Ekodesign Direktifi'ne (2009/125/EC) kıyasla dramatik bir genişlemedir.
ESPR kapsamında kapsanan ürünler şunlardır:
- Nihai ürünler — tekstil, mobilya, elektronik, lastikler, yataklar, deterjanlar
- Ara ürünler ve bileşenler — bitmiş mallara giren parçalar ve malzemeler
- AB'de üretilen ürünler — yerli üretim muaf değildir
- AB'ye ithal edilen ürünler — herhangi bir üçüncü ülkeden, marka büyüklüğünden bağımsız olarak
Kapsamın bileşenlere ve ara ürünlere genişletilmesi önemlidir. Bir kumaş tedarikçisi, bir batarya hücresi üreticisi veya bir çelik üreticisinin her biri, besledikleri bitmiş üründen bağımsız olarak DPP yükümlülükleriyle karşı karşıya kalabilir. Türkiye'nin AB'ye üçüncü büyük tekstil ihracatçısı olması göz önüne alındığında, bu durum İTKİB bünyesindeki ihracatçı birliklerine bağlı binlerce firmayı doğrudan ilgilendirmektedir.
DPP'nin ne olduğuna ve nasıl çalıştığına dair daha ayrıntılı bir açıklama için kapsamlı rehberimize bakın.
ESPR Kapsamı Dışında Kalan Ürünler Hangileri?
ESPR'nin 1. Maddesi dar bir ürün kategorileri grubunu hariç tutar:
| Muafiyet Kategorisi | Örnekler |
|---|---|
| Gıda ve hayvan yemi | Tüm gıda ürünleri, hayvan yemi |
| Tıbbi ürünler | İnsan ve veteriner ilaçları |
| Canlı organizmalar | Bitkiler, hayvanlar, mikroorganizmalar |
| İnsan kaynaklı ürünler | Kan, doku, organlar |
| Bitki ve hayvan üreme materyalleri | Tohumlar, embriyolar |
| Savunma ve ulusal güvenlik | Askeri ekipman (münhasır kullanım) |
| Belirli araçlar | Ayrı Ömrünü Tamamlamış Araçlar yönetmeliği kapsamında |
Ürününüz bu listede yoksa, eninde sonunda DPP'ye ihtiyaç duyacağını varsayın. Soru "eğer" değil "ne zaman"dır — ürün kategorinizin yetkilendirilmiş tasarrufu tarafından belirlenir. ESPR çerçevesi zaten yürürlüktedir; ürüne özgü gereksinimler önümüzdeki yıllarda yetkilendirilmiş tasarruflar aracılığıyla devreye girer.
7+ AB Yönetmeliğinde DPP Gereksinimleri
ESPR en geniş DPP zorunluluğudur, ancak tek olan değildir. En az yedi AB yönetmeliği artık Dijital Ürün Pasaportu veya eşdeğer dijital veri paylaşımı gerektirmektedir. Bu tablo bu rehberin temel referansıdır — yer işaretine alın.
| Yönetmelik | Kapsanan Ürünler | DPP Gereksinimi | Takvim | Durum |
|---|---|---|---|---|
| ESPR (AB 2024/1781) | Tekstil, mobilya, lastikler, yataklar, demir/çelik, alüminyum, elektronik | QR kodlu tam DPP, makine tarafından okunabilir veri, AB sicili | Tekstil: ~2027-2028; Demir/çelik: 2026-2027; Mobilya: 2028-2029 | Yürürlükte (Temmuz 2024); yetkilendirilmiş tasarruflar beklemede |
| Batarya Yönetmeliği (AB 2023/1542) | EV bataryaları, 2 kWh üzeri endüstriyel bataryalar, HTA bataryaları | QR kodlu batarya pasaportu — kimlik, performans, karbon ayak izi, geri dönüştürülmüş içerik, durum tespiti | 18 Şub 2027 (2 kWh üzeri bataryalar); durum tespiti: Ağu 2027 | Yürürlükte; teknik altyapı geliştiriliyor |
| Kritik Hammaddeler Kanunu (AB 2024/1252) | Motorlu araçlar, e-bisikletler, MRI cihazları, rüzgâr türbinleri, elektrik motorları, ısı pompaları, ev aletleri | Kalıcı mıknatıs etiketleme + benzersiz kimlik + bileşim/konum/çıkarma rehberi | Beyan: Mayıs 2027; Geri dönüştürülebilirlik: Mayıs 2029 | Yürürlükte (Mayıs 2024) |
| Yapı Ürünleri Yönetmeliği (AB 2024/3110) | AB pazarındaki tüm yapı ürünleri | GS1 GTIN ile benzersiz kimlik, Performans Beyanı, güvenlik, çevresel veri | ~2027-2028 (altyapı tamamlandıktan 18 ay sonra) | Yürürlükte (Ocak 2025); altyapı geliştirmede |
| Deterjan Yönetmeliği (COM/2023/217) | Tüm deterjan ürünleri ve yüzey aktif maddeler | Fiziksel veri taşıyıcı + içerik şeffaflığı + çevresel etki | ~2027-2028 (yürürlükten ~42 ay sonra) | Konsey Aralık 2025'te onayladı; Resmi Gazete'de yayımlanması bekleniyor |
| Oyuncak Yönetmeliği (AB 2025/2509) | AB'de pazarlanan tüm oyuncaklar | Ürün kimlikleri, CE işareti, sertifikalar, alerjen beyanları, güvenlik uyarıları | Uygulama Ağustos 2030'dan itibaren | Kabul edildi; Ocak 2026'dan itibaren yürürlükte |
| Ömrünü Tamamlamış Araçlar (COM/2023/451) | AB pazarına arz edilen tüm araçlar | Çevresel Araç Pasaportu — CO2, enerji, batarya sağlığı, geri dönüştürülebilirlik | BELİRSİZ (yürürlükten ~72 ay sonra) | Aralık 2025'te geçici anlaşma sağlandı; resmi kabul bekleniyor |
Bu tablo Şubat 2026 itibarıyla güncel durumu yansıtmaktadır. Yetkilendirilmiş tasarruf takvimleri zaten kaymıştır — ilk ESPR yetkilendirilmiş tasarrufları 2025 sonu için planlanmıştı ve şimdi 2026 ortası için beklenmektedir. Batarya Yönetmeliği takvimi doğrulanmıştır, ancak diğer kategoriler tahmini olarak değerlendirilmelidir. Resmi AB kaynaklarını takip edin ve en son güncellemeler için ESPR takvimini kontrol edin.
Bir Ürün Birden Fazla Pasaport Gereksinimiyle Karşılaşırsa Ne Olur?
Bazı ürünler dijital veri paylaşımı gerektiren birden fazla AB yönetmeliği kapsamına girer. Bu ürünler birleşik uyumluluk yükümlülükleriyle karşı karşıyadır — potansiyel olarak birden fazla çerçeveden tek bir pasaportta verilere veya farklı bileşenler için ayrı pasaportlara ihtiyaç duyabilir.
| Ürün | Uygulanan Yönetmelikler | Çakışan Gereksinimler | Pratik Sonuç |
|---|---|---|---|
| Elektrikli araç (EV) | Batarya Yönetmeliği + Ömrünü Tamamlamış Araçlar Yönetmeliği + ESPR (potansiyel) | Batarya pasaportu (hücre kimyası, SoH, karbon ayak izi) + Çevresel Araç Pasaportu (CO₂, geri dönüştürülebilirlik) + potansiyel ESPR ürün pasaportu | Farklı bileşenler için birden fazla pasaport gerekli; OEM ve batarya üreticisi arasında veri koordinasyonu |
| E-bisiklet / e-scooter | Batarya Yönetmeliği (HTA bataryalar) + ESPR + Kritik Hammaddeler Kanunu (kalıcı mıknatıs motor varsa) | Batarya pasaportu + potansiyel ESPR ürün pasaportu + kalıcı mıknatıs bileşimi/geri dönüştürülebilirlik verileri | Tek bir ürüne üç düzenleyici çerçeve uygulanabilir |
| Bağlantılı ev aleti (ör. akıllı çamaşır makinesi) | ESPR + Kritik Hammaddeler Kanunu (motorlarda kalıcı mıknatıslar) + mevcut Enerji Etiketleme Yönetmeliği | ESPR ürün pasaportu + KHK kalıcı mıknatıs etiketleme + enerji etiketi verileri | DPP, mevcut enerji etiketi verilerine referans içermeli veya bunları dahil etmeli |
| Elektronik bileşenli tekstil (ör. ısıtmalı ceket) | ESPR (tekstil) + ESPR (elektronik) + Batarya Yönetmeliği (şarj edilebilir batarya varsa) | Tekstil bileşim verileri + elektronik bileşen verileri + güç kaynağı için batarya pasaportu | Tekstil bileşimi VE elektronik/batarya bileşen verilerini kapsayan DPP gerekebilir |
| Plastik ambalajlı deterjan | Deterjan Yönetmeliği + ESPR (ambalaj için potansiyel) | Deterjan içerik şeffaflığı + potansiyel ambalaj bileşimi/geri dönüştürülebilirlik verileri | Ürün içeriği ve ambalaj malzemesi için ayrı veri gereksinimleri |
| Çelikli inşaat ürünü | Yapı Ürünleri Yönetmeliği + ESPR (demir/çelik yetki devri tasarrufu) | YÜY Performans Beyanı + ESPR çelik pasaportu verileri (geri dönüştürülmüş içerik, karbon ayak izi) | Potansiyel olarak çakışan veri alanlarıyla iki düzenleyici çerçeve |
Ürününüz yukarıdaki tabloda birden fazla yönetmelik kapsamına giriyorsa, tek düzenlemeli ürünlerden daha erken uyumluluk planlamasına başlayın. Birden fazla çerçeve arasında veri koordinasyonu — potansiyel olarak farklı standartları, farklı sicilleri ve farklı uyumluluk takvimlerini içeren — hızla biriken karmaşıklık ekler. Hangi yönetmeliklerin ürününüze uygulandığını şimdi belirleyin ve bir DPP platformu seçmeden önce her birinden veri gereksinimlerini haritalayın.
Hangi yönetmeliklerin spesifik ürünlerine uygulandığından emin olmayan markalar için Hazırlık Kontrolümüz tüm geçerli çerçeveleri belirler ve size öncelikli bir eylem planı sunar.
Amazon, Etsy veya Shopify'da Satıyorsam DPP Gerekir mi?
Evet — DPP gerektiren bir yönetmelik kapsamında AB pazarına ürün satıyorsanız, hangi platformu kullanırsanız kullanın.
ESPR 35-36. Maddeler çevrimiçi satıcılara ve hizmet sağlayıcılarına özel yükümlülükler getirir:
| Aktör | ESPR Kapsamındaki Yükümlülük |
|---|---|
| Çevrimiçi pazar yeri sağlayıcıları (Amazon, eBay, Etsy) | Uyumsuz ürünlerin listelenmesine izin vermemeli; piyasa gözetimi yetkilileriyle işbirliği yapmalıdır |
| Lojistik hizmet sağlayıcıları (Amazon FBA, 3PL depoları) | Zincirde AB merkezli bir ekonomik operatör yoksa, lojistik sağlayıcı ithalatçı yükümlülüklerini üstlenebilir — DPP uyumu dahil |
| Doğrudan tüketiciye satanlar (Shopify mağazaları, kendi web siteleri) | AB pazarına arz edilen her ürün için DPP uyumunu sağlamalıdır |
Lojistik hizmet sağlayıcısı "ticari faaliyet kapsamında, ürünlerin mülkiyetine sahip olmaksızın depolama, paketleme, adresleme ve sevkiyattan en az ikisini sunan gerçek veya tüzel kişi" olarak tanımlanmaktadır.
Pratik sonuç: Türkiye merkezli bir marka olarak Amazon FBA aracılığıyla AB'ye satış yapıyorsanız ve ürünleriniz DPP kategorisine giriyorsa, ya siz ya da lojistik sağlayıcınız uyumu sağlamak zorundadır. Amazon, kendi sorumluluğunu sınırlamak için düzenleyici son tarihlerden önce uyum gereksinimlerini uygulamaya koyma eğilimine sahiptir — DPP doğrulamasının da aynı yolu izlemesini bekleyin.
Amazon AB, Etsy AB'de satıyorsanız veya Shopify aracılığıyla AB müşterilerine satıyorsanız, ürün kategorinizin DPP takvimini şimdi araştırmaya başlayın. Pazar yeri uygulaması, yetkilendirilmiş tasarruflar yürürlüğe girdikçe sıkılaşacaktır. Platformlar, resmi düzenleyici son tarihten önce bir listeleme koşulu olarak DPP kanıtı gerektirebilir. Uyumsuzluğun pratikte neye benzediğini DPP cezaları ve yaptırım rehberimizden öğrenin.
AB Dışı Satıcılar DPP'ye İhtiyaç Duyuyor mu?
Evet. ESPR Resital 63, "AB dışı ülkelerden gelen ürünlerin de eşit şekilde uyum sağlaması gerekeceğini" açıkça belirtmektedir.
ESPR, bir AB Yetkili Kişi — ürünün uyumluluğunun sorumluluğunu üstlenen AB'de yerleşik yetkili temsilci — gerektirir. AB dışı üreticiler için:
| Gereksinim | Ayrıntılar |
|---|---|
| AB Yetkili Kişi | Ürünleri AB pazarına arz etmeden önce atanmalıdır |
| DPP veri sorumluluğu | Yetkili Kişi'nin bilgileri DPP'ye dahil edilmelidir |
| İthalatçı doğrulaması | İthalatçılar, DPP verileri dahil ürün uyumluluğunu doğrulamalıdır |
| Gümrük uygulaması | Geçerli DPP kaydı olmayan ürünler AB sınırlarında alıkonulabilir |
Bu durum, tekstil ihracat eden bir Türk üreticiye, Almanya'ya elektronik satan bir Amerikan markasına veya AB perakendecilerine mobilya tedarik eden bir Çin üreticisine eşit olarak uygulanır. Menşe ülke muafiyet yaratmaz — yükümlülük üreticinin konumunu değil, ürünü takip eder. Türkiye-AB Gümrük Birliği bu durumu değiştirmez; gümrük birliği sanayi mallarında gümrük vergilerini kaldırır ancak düzenleyici uyum yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
İkinci El ve Kullanılmış Ürünler Ne Olacak?
ESPR, üçüncü bir ülkeden AB'ye ithal edilen kullanılmış ve ikinci el ürünlere uygulanır. Kilit ayrım:
| Senaryo | DPP Gerekli mi? |
|---|---|
| AB pazarında zaten mevcut olan, yurt içinde ikinci el satılan ürün | Mevcut DPP (ilk piyasaya arz edildiğinde oluşturulduysa) ürünle birlikte devredilir |
| AB dışından AB'ye İTHAL edilen kullanılmış ürün | Ürün kategorisine bağlı olarak DPP gerekebilir |
| ESPR öncesi vintage/antika ürünler | Genellikle geriye dönük olarak kapsanmaz |
"Piyasaya arz", bir ürünün AB pazarında ilk kez satışa sunulması anlamına gelir (ESPR 2(40). Madde). ABD'den Fransa'daki bir alıcıya gönderilen kullanılmış bir ceket ilk kez "piyasaya arz" edilmektedir — ve ürün kategorisinin yetkilendirilmiş tasarruf durumuna bağlı olarak DPP gerektirebilir.
Bu durum, AB'de faaliyet gösteren ikinci el satış platformları, vintage ithalatçılar ve sınır ötesi ikinci el pazar yerleri için önemli sonuçlar doğurmaktadır.
Küçük İşletmeler Muaf mı?
Hayır. ESPR kapsamında DPP gereksinimlerinden KOBİ muafiyeti yoktur.
Bu, yönetmeliğin en yanlış anlaşılan yönlerinden biridir. Bazı sektör analizleri KOBİ'lerin "hariç tutulmaktan yararlandığını" önerir — ancak bu belirli dar hükümlere, DPP yükümlülüğünün kendisine değil, atıfta bulunur.
| ESPR Hükmü | KOBİ Muamelesi |
|---|---|
| DPP gereksinimleri | Muafiyet yok — şirket büyüklüğünden bağımsız olarak tam uyum gerekli |
| Satılmamış mallar için imha yasağı | Mikro ve küçük işletmeler: tamamen muaf; orta işletmeler: 19 Temmuz 2030'a kadar muaf (25. Madde) |
| Yetkilendirilmiş tasarruf tasarımı | Komisyon gereksinimleri belirlerken KOBİ etkisini dikkate alabilir, ancak bu muafiyet oluşturmaz |
| Destek tedbirleri | Üye devletler KOBİ'lere rehberlik, eğitim ve mali yardım sağlamalıdır |
AB'ye el yapımı deri ürünler satan 5 kişilik bir markaysanız ve deri ürünler bir DPP yetkilendirilmiş tasarrufu kapsamına giriyorsa, uyum sağlamak zorundasınız. Takvim ve spesifik veri gereksinimleri çok uluslu bir şirketle aynıdır. Küçük markaların DPP uyumuna hazırlanırken karşılaştığı zorlukların — maliyet ve kaynak kısıtlamaları dahil — dürüst bir değerlendirmesi için ilgili rehberimize bakın. Moda markalarına özel olarak DPP moda rehberimiz daha küçük ekipler için ölçeklendirilmiş pratik hazırlık adımlarını kapsar.
Ürün Kategorim Ne Zaman DPP'ye İhtiyaç Duyacak?
Bu takvim tablosu, ilgili tüm yönetmeliklerdeki en iyi güncel tahminleri birleştirmektedir. Her son tarihin ne kadar kesin olduğunu ölçmek için güven sütununu kullanın.
| Ürün Kategorisi | Beklenen DPP Son Tarihi | Güven Düzeyi |
|---|---|---|
| Bataryalar (2 kWh üzeri) | Şubat 2027 | Doğrulanmış (yönetmelik yayımlandı) |
| Demir ve çelik | 2026-2027 | Yüksek (öncelikli yetkilendirilmiş tasarruf) |
| Alüminyum | 2027-2028 | Yüksek (öncelikli yetkilendirilmiş tasarruf) |
| Tekstil ve ayakkabı | 2027-2029 | Orta-yüksek (hazırlık çalışması devam ediyor) |
| Lastikler | 2027-2028 | Orta-yüksek |
| Elektronik | 2027-2029 | Orta (yetkilendirilmiş tasarruf bekleniyor) |
| Yapı ürünleri | 2027-2028 | Yüksek (yönetmelik yayımlandı) |
| Deterjanlar | 2027-2028 | Orta (geçici anlaşma sağlandı) |
| Mobilya | 2028-2029 | Orta |
| Yataklar | 2029 | Orta |
| Oyuncaklar | 2029-2030 | Orta-yüksek (yönetmelik kabul edildi) |
| Araçlar | BELİRSİZ | Düşük (teklif aşamasında) |
Sonraki Adımı Atın
Markanızın nerede durduğundan emin değil misiniz? İşte sonraki adımlarınız:
- DPP hazırlığınızı kontrol edin — Ürünlerinizi hangi yönetmeliklerin etkilediğini belirleyen ve size öncelikli bir eylem planı sunan ücretsiz değerlendirme
- Gerçek maliyetleri anlayın — Küçük markalar için DPP uyumunun ne kadara mal olduğunun gerçekçi dökümü
- DPP'nin gerçekte nasıl göründüğünü görün — Batarya, tekstil ve inşaattan açıklamalı veri alanlarıyla gerçek örnekler
- Kanıtlanmış en iyi uygulamaları takip edin — Erken benimseyenlerden uygulama stratejisi konusunda 10 ders
Sık Sorulan Sorular
Dijital Ürün Pasaportu zorunlu mu?
Evet, ESPR yetkilendirilmiş tasarrufları ve Batarya Yönetmeliği gibi diğer AB yönetmelikleri kapsamındaki ürünler için zorunludur. ESPR çerçevesi Temmuz 2024'ten bu yana yürürlüktedir ve ürüne özgü gereksinimler yetkilendirilmiş tasarruflar aracılığıyla devreye girmektedir. Batarya pasaportları Şubat 2027'den itibaren zorunludur, tekstil ve elektronik 2027-2029 için beklenmektedir. Ürün kategoriniz için bir yetkilendirilmiş tasarruf yayımlandığında, belirtilen geçiş süresinden sonra uyum yasal olarak zorunlu hale gelir.
Etsy satıcılarının DPP'ye ihtiyacı var mı?
DPP gerektiren bir yönetmelik kapsamındaki fiziksel ürünleri AB pazarına satıyorsanız, evet — hangi platformda sattığınızdan bağımsız olarak. Etsy, Amazon ve diğer çevrimiçi pazar yerleri ESPR 35-36. Maddeler kapsamında DPP gereksinimlerini uygulamak zorundadır. Yükümlülük, ürünü AB pazarına arz eden kişiye aittir — bu genellikle satıcıdır. Platform ayrıca piyasa gözetimi yetkilileriyle işbirliği yapmalı ve uyumsuz listelere izin vermemelidir.
İkinci el ürünler DPP gereksinimlerinden muaf mı?
Üçüncü bir ülkeden AB'ye ithal ediliyorlarsa muaf değildirler. AB pazarına ilk kez giren kullanılmış ürünler, ürün kategorisine ve yürürlükteki yetkilendirilmiş tasarrufa bağlı olarak DPP uyumu gerektirebilir. AB pazarında halihazırda olan ve yurt içinde yeniden satılan ürünler mevcut DPP'lerini taşımalıdır. Kilit hukuki kavram "piyasaya arz"dır — bir ürünün AB'de ilk kez satışa sunulması.
Ürünüm birden fazla kategoriye giriyorsa ne olur?
Birincil ürün kategoriniz için yetkilendirilmiş tasarruf uygulanır. Ürününüz farklı kategorilere giren bileşenlere sahipse — örneğin elektronik bileşenli bir mobilya veya bataryalı bir elektrikli bisiklet — birden fazla yetkilendirilmiş tasarrufun gereksinimlerine uyum sağlamanız gerekebilir. Her bileşen veya alt montaj kendi DPP verisine ihtiyaç duyabilir. Bileşik ürünlerle ilgili rehberlik için spesifik yetkilendirilmiş tasarrufları yayımlandığında kontrol edin.
Spesifik ürün kategorim ne zaman DPP'ye ihtiyaç duyacak?
Kategoriniz için yetkilendirilmiş tasarrufun ne zaman yayımlandığına ve uyum son tarihine bağlıdır. Batarya pasaportları Şubat 2027 için doğrulanmıştır. Demir ve çelik 2026-2027 için beklenmektedir. Tekstil 2027-2029 civarında öngörülmektedir. Son tahminler için bu rehberdeki hızlı referans takvim tablosunu kullanın ve yetkilendirilmiş tasarruflar yayımlandığında güncellemeler için ESPR takvimini izleyin.
Hangi ürünler DPP gereksinimlerinden muaftır?
Gıda, hayvan yemi, tıbbi ürünler (insan ve veteriner), canlı organizmalar, insan kaynaklı ürünler, bitki ve hayvan üreme materyalleri ile yalnızca savunma veya ulusal güvenlik amaçlı ürünler ESPR 1. Maddesi kapsamında muaftır. Belirli araçlar ESPR'den muaftır ancak ayrı Ömrünü Tamamlamış Araçlar yönetmeliği kapsamındadır. AB pazarına arz edilen diğer her fiziksel ürün ESPR'nin kapsamına girer ve ürün kategorisinin yetkilendirilmiş tasarrufu yürürlüğe girdiğinde sonunda bir DPP gerektirecektir.
