AB Satılmamış Giysi İmha Yasağı: İhracatçı Markalar İçin Rehber (2026)

9 Şubat 2026'da Avrupa Komisyonu, Eko-tasarım Tüzüğü (ESPR) kapsamında satılmamış giysi, giysi aksesuarları ve ayakkabıların imhasını yasaklayan yeni kurallar kabul etti. Büyük işletmelerin satılmamış ürünleri imha etmesi 19 Temmuz 2026'ya kadar, yani beş aydan kısa bir süre içinde yasak kapsamına girecek. Küçük ve mikro işletmeler yasağın kendisinden muaf olsa da daha geniş ESPR çerçevesinden muaf değildir. Bu kurallar, Dijital Ürün Pasaportu gereksinimlerinden ayrıdır; ancak AB'nin moda sektörü genelinde sürdürülebilirlik uyumunu nasıl uygulayacağının habercisidir.

AB Aslında Ne Kabul Etti?

Komisyon, AB Tüzük 2024/1781 ESPR Madde 25 kapsamında iki tedbir kabul etti:

1. Bir delege edilmiş tüzük: Satılmamış ürünlerin imhasının hâlâ izin verileceği sınırlı koşulları belirtir:

• Giderilemeyecek doğrulanmış güvenlik kusurlarına sahip ürünler
• Telafi edilemez hasara uğramış ürünler (örn. yangın, sel, kontaminasyon)
• Düzenleyici raf ömrünü aşmış ürünler (tekstil için nadir; kozmetik için daha geçerli)

2. Bir uygulama tasarrufu: Şirketlerin imha ettikleri satılmamış ürünlerin hacmini nasıl raporlaması gerektiğini standartlaştırır. Bu, Temmuz 2025'ten bu yana yürürlükte olan genel açıklama yükümlülüğünün yerini alan kesin yıllık açıklama formatını tanımlar.

Avrupa Komisyonu'nun basın açıklaması, bu tedbirlerin özellikle giysi, giysi aksesuarları ve ayakkabıları kapsadığını doğrulamaktadır.

Uyum Zorunluluğu Kimin İçin, Ne Zaman Başlıyor?

Bu AB Pazarına İhracat Yapan Küçük Türk Tekstil Markaları İçin Neden Önemlidir?

50'den az çalışanı olan küçük bir marka işletiyorsanız, doğrudan yasağın sizi etkilemeyeceğini düşünüyor olabilirsiniz. Doğrudan yasak sizi etkilemez — ancak dolaylı etkiler etkileyecek.

1. Perakendecilerden Tedarik Zinciri Baskısı

Ürünlerinizi satın alan büyük perakendeciler yasak kapsamındadır. Satılmamış stoklarını imha edemezlerse bu riski tedarik zincirinden aşağı doğru aktaracaklardır:

• Toptan satış anlaşmalarında daha katı geri alım ve iade maddeleri
• Aşırı üretim riskini azaltmak için daha sıkı sipariş miktarları
• Satış verileri ve talep tahmini için artan baskı
• Sorumlu stok yönetimi gösterebilen markalar için tercih artışı

Büyük mağazalar, çok markalı perakendeciler veya toptan satış kanalları aracılığıyla satış yapan Türk ihracatçıları, sözleşme koşullarının değişmesini beklemelidir. İhracat ağırlıklı üretim yapan Bursa ve İstanbul'daki KOBİ'ler bu baskıyı özellikle hissedecektir.

2. Pazar Yeri Etkileri

AB pazar yerleri, hem ESPR hem de Dijital Hizmetler Yasası kapsamında denetim altındadır. Amazon, Zalando ve ASOS gibi platformların şunları yapması beklenmektedir:

• Düzenleyici son tarihlerden önce kendi satılmamış ürün politikalarını uygulamaya koymak
• Satıcılardan iade edilen veya satılmayan stoğa ne olduğunu belgeleme talep etmek
• Yasak uyumluluğunu satıcı derecelendirmelerine veya görünürlüğe dahil etme ihtimali

3. Açıklama Raporlama Şablonu

Standardlaştırılmış raporlama formatı, imha verisinin şirketler arasında karşılaştırılabilir hale geleceği anlamına gelir. Bu şunu yaratır:

• Sektör kıyaslaması — gazeteciler ve STK'lar şirketleri imha hacimleriyle sıralayacak
• Yatırımcı denetimi — ESG odaklı yatırımcılar bu veriyi kullanacak
• Tüketici farkındalığı — savunuculuk kampanyaları en kötü uygulamaları gün yüzüne çıkaracak

Markanız rapor vermek için çok küçük olsa bile, bu verinin "sorumlu moda"nın ne anlama geldiğine ilişkin kamuoyu beklentilerini şekillendireceği bir sektörde faaliyet gösteriyorsunuz.

Yasak Kapsamında "İmha" Neyi Kapsamaktadır?

Tüzük, satılmamış tüketici ürünlerinin kasıtlı imhasını hedef almaktadır. Bu şunları kapsar:

• Satılmamış stoku çöp sahasına veya yakma tesisine göndermek
• Ürünleri kullanılamaz hale getirmek için parçalamak veya sıkıştırmak
• Ürünleri potansiyel kullanımdan kalıcı olarak çıkaran herhangi bir süreç

Şunları yasaklamaz:

• Satılmamış stoğu indirimle satmak
• Satılmamış ürünleri hayır kuruluşlarına bağışlamak
• Sertifikalı tekstil geri dönüşümü yoluyla satılmamış ürünleri geri dönüştürmek
• Satılmamış stoğu ilerideki satış için depolamak
• Satılmamış ürünleri yeni üretim için hammadde olarak kullanmak

Dar istisnalar (güvenlik kusurları, telafi edilemez hasar) belgeleme gerektirir. Şirketler yasağı aşmak için ürünleri "hasarlı" ilan edemez — pazar gözetim yetkilileri istisna iddialarını denetleyebilir.

Açıklama Yükümlülüğü

Büyük ve orta ölçekli işletmeler, AB Tüzük 2024/1781 ESPR Madde 25(2) kapsamında 19 Temmuz 2025'ten bu yana imha verisini açıklamak zorundadır. Şubat 2026 uygulama tasarrufu raporlama formatını standartlaştırır. Şirketler her yıl web sitelerinde şunları yayımlamak zorundadır:

Standardlaştırılmış formatı kullanan ilk yıllık raporlar büyük işletmeler için Şubat 2027'de sunulmak zorundadır.

İmha Yasağı ile Dijital Ürün Pasaportları Arasındaki Bağlantı Nedir?

İmha yasağı ve DPP gereksinimleri ayrı araçlardır, ancak altyapıyı ve mantığı paylaşırlar:

Ortak uygulama: İmha yasağını uygulayan pazar gözetim yetkilileri, DPP uyumluluğunu uygulayacak olan yetkililerle aynıdır. Standardlaştırılmış açıklama, AB kayıt sistemi, gümrük kontrolleri — şu anda inşa edilen bu raporlama mekanizmaları, DPP uygulaması için zemin hazırlamaktadır.

Veri örtüşmesi: İmha yasağı, şirketlerin ürün hacimlerini, atık işlemlerini ve önleme tedbirlerini takip etmesini gerektirmektedir. DPP gereksinimleri çok daha ayrıntılı ürün düzeyinde veri talep edecektir. İmha yasağı uyumu için şimdiden veri toplama süreçleri oluşturan markalar, kısmen DPP uyumuna da hazırlanmaktadır.

Aşırı üretim azaltma: Yasak, daha küçük üretim serilerini ve daha iyi talep tahminini teşvik eder. DPP, bunu ölçekte mümkün kılacak ürün bazındaki veriyi sağlayacaktır — daha akıllı üretim kararlarına zemin hazırlayan malzeme bileşimi, tedarik zinciri menşei ve çevresel ayak izi verisi.

Tam DPP uyumluluk takvimine daha derin bir bakış için ESPR takvim rehberimize bakın. Sonunda toplamanız gereken veriyi anlamak için DPP veri gereksinimleri dökümümüze bakın.

Markalar Şimdi Ne Yapmalıdır?

Büyük İşletmeyseniz (250+ çalışan)

Yasak yürürlüğe girmesine beş aydan az bir süre kaldı:

1. Mevcut imha uygulamalarınızı denetleyin — ne kadar satılmamış stoğu imha ettiğinizi ve nedenini ölçün
2. Alternatif kanallar oluşturun — indirimli satış, bağış ortaklıkları, sertifikalı tekstil geri dönüşümü
3. Açıklama raporunuzu hazırlayın — standardlaştırılmış format artık tanımlandı; dahili raporlamayı kurun
4. İstisnaları dikkatlice belgeleyin — 19 Temmuz'dan sonra imha edilen herhangi bir ürün, destekleyici kanıtlarla dar güvenlik/hasar istisnalarına girmek zorundadır
5. Satın alma ve stok ekiplerini eğitin — aşırı üretimi önlemek artık yalnızca maliyet sorunu değil, uyumluluk sorunudur

Orta Ölçekli İşletmeyseniz (50-249 çalışan)

Yasak için Temmuz 2030'a kadar vaktiniz var, ancak açıklama yükümlülüğü zaten yürürlükte:

1. Şimdiden imha verisi izlemeye başlayın — buna raporlama için ihtiyacınız olacak
2. Aşırı üretim kalıplarını gözden geçirin — imhaya bağımlılığı azaltmak için öncü süreyi kullanın
3. Büyük işletmelerin nasıl uyum sağladığını izleyin — onların yaklaşımları sektör standardı haline gelecek

Küçük Bir Markaysanız (50'den az çalışan)

Yasağın doğrudan uygulanmasından muafsınız, ancak şunları yapmalısınız:

1. Pazar bağlamını anlayın — perakende ortaklarınız ve pazar yeri platformlarınız muaf değildir
2. Sözleşme değişikliklerini bekleyin — toptan satış anlaşmaları, alıcılar kendi imha yasağı uyumluluklarını yönetirken değişecektir
3. DPP hazırlığı hakkında düşünmeye başlayın — imha yasağı yalnızca ilk ESPR uygulama dönemidir; tekstil için DPP gereksinimleri 2028-2029'da gelecektir

Daha Büyük Tablo: ESPR Uygulaması Hızlanıyor

İmha yasağı, moda sektörü için kesin uyum son tarihleri oluşturan ilk ESPR hükmüdür. Son olmayacak:

Her kilometre taşı bir önceki üzerine inşa edilmektedir. İmha yasağı uygulama altyapısını kurar. Batarya pasaportu DPP'lerin pratikte işe yaradığını kanıtlar. Tekstil delege edilmiş düzenlemesi, moda markalarının ne yapması gerektiğini tanımlar. Ve uyum son tarihi bunu zorunlu kılar.

Tüm ürün kategorilerindeki tam takvim için ESPR takvim rehberimize bakın.

Sık Sorulan Sorular

İmha yasağı ayakkabılar için de geçerli mi?

Evet. 9 Şubat 2026 uygulama kuralları açıkça giysi, giysi aksesuarları ve ayakkabıları kapsamaktadır. Aynı takvim geçerlidir: büyük işletmeler 19 Temmuz 2026'dan, orta ölçekli işletmeler 19 Temmuz 2030'dan itibaren uyum sağlamak zorundadır; küçük ve mikro işletmeler muaftır.

Kusurlu ürünleri yine de imha edebilir miyim?

Evet, ancak yalnızca dar, belgelenmiş istisnalar kapsamında. Giderilemeyecek doğrulanmış güvenlik kusurlarına sahip ürünler, telafi edilemez fiziksel hasara uğramış ürünler (yangın, sel, kontaminasyon) ve düzenleyici raf ömrünü aşmış ürünler yine de imha edilebilir. Gerekçeyi belgelemeniz ve denetim amacıyla kayıtları saklamanız gerekir.

Son tarihten sonra satılmamış ürünleri imha edersem ne olur?

Pazar gözetim yetkilileri soruşturma başlatabilir ve uygulama yaptırımı uygulayabilir. Cezalar, ESPR uygulama çerçevesi kapsamında her AB üye devleti tarafından belirlenir (cezaların "etkili, orantılı ve caydırıcı" olmasını gerektirir). ESPR uygulamasının nasıl işlediğini görmek için DPP cezaları rehberimize bakın.

Yasak Temmuz 2026'dan önce üretilen ürünlere de uygulanıyor mu?

Yasak, üretim tarihine değil imha eylemine uygulanır. Temmuz 2026'dan önce üretilmiş satılmamış stoktan oluşan ürünleriniz varsa ve bunları son tarihten sonra imha ederseniz yasak geçerli olur. Çözüm: indirimle satın, bağışlayın veya sertifikalı kanallar aracılığıyla geri dönüştürün.

İmha yasağı Dijital Ürün Pasaportlarıyla ilgili mi?

Aynı tüzük kapsamındaki ayrı araçlardır — ESPR, AB Tüzük 2024/1781. İmha yasağı Madde 25 kapsamında uygulanırken, DPP gereksinimleri Madde 8-9 kapsamındaki ürüne özgü delege edilmiş düzenlemeler aracılığıyla gelir. Ancak uygulama altyapısını paylaşırlar ve aynı pazar gözetim yetkilileri her ikisini de uygular. İmha yasağı, moda için ilk ESPR uyum son tarihidir; DPP gereksinimleri bunu izler.