AB Yeşil İddia Yasağı (ECGT): Eylül 2026 Sonrası Söylenemeyecekler

AB Yeşil İddia Yasağı, Direktif (AB) 2024/825'in yaygın adıdır; resmi adıyla AB Tüketicilerin Yeşil Geçiş İçin Güçlendirilmesi Direktifi (ECGT). Bu direktif, AB genelinde tüketiciye yönelik iletişimde "çevre dostu" gibi genel çevresel iddiaları ve karbon dengelemeye dayalı "iklim nötr" etiketlerini yasaklıyor. Direktifi uygulayan ulusal kanunlar 27 Eylül 2026 tarihinden itibaren geçerli oluyor ve küçük işletmeler için herhangi bir muafiyet bulunmuyor. AB pazarına satış yapıyorsanız — Türkiye'de üretip Almanya, Fransa, Hollanda ya da başka bir AB üyesi devlette son tüketiciye ulaşan markalar dahil — ambalajınızdaki, web sitenizdeki ve pazarlama materyallerinizdeki her iddianın bu tarihe kadar gözden geçirilmesi gerekiyor.

AB Yeşil İddia Yasağı (ECGT) Nedir?

AB Yeşil İddia Yasağı, 28 Şubat 2024'te imzalanan (Parlamento'nun 17 Ocak 2024'teki kabulünün ardından) ve 6 Mart 2024'te Resmi Gazete'de yayımlanan Direktif (AB) 2024/825'i ifade eder. Tam adı şudur: 2005/29/AT ve 2011/83/AB sayılı Direktiflerde, tüketicilerin yeşil geçiş için haksız uygulamalara karşı daha iyi koruma ve daha iyi bilgilendirme yoluyla güçlendirilmesine ilişkin değişiklik yapılmasına dair Direktif. Standart kısa adlar: ECGT ve "Tüketicileri Güçlendiren Direktif" (EmpCo).

ECGT, AB tüketici hukukunun iki mevcut metnini değiştirerek işliyor: AB Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi (UCPD, 2005/29/AT) ve Tüketici Hakları Direktifi (2011/83/AB). Direktifin en büyük etkisi, UCPD'nin Ek I'ine eklenen yeni hükümlerden geliyor — yani her koşulda haksız sayılan ticari uygulamaların "kara listesi". Bu listedeki uygulamalar, tüketiciye verilen zararın olay bazlı değerlendirilmesine gerek kalmaksızın doğrudan yasaktır.

Bu durum önemlidir çünkü Ek I yasakları doğrudan uygulanır. Bir düzenleyici otoritenin, belirli bir tüketicinin yanıltıldığını ispatlaması gerekmez. Uygulama kullanıldığı anda hukuka aykırı hâle gelir.

ECGT Ne Zaman Uygulanır?

Direktif, yayımdan yirmi gün sonra 27 Mart 2024'te yürürlüğe girdi. O tarihten itibaren iki ayrı süreç işlemeye başladı:

Operasyonel olarak önemli olan tarih, uygulama tarihidir. 27 Eylül 2026'dan itibaren her Üye Devlet, ulusal tüketici koruma otoritesi aracılığıyla yeni kuralları uygulamak zorundadır. Fransa'nın DGCCRF'si, Hollanda'nın ACM'si, İtalya'nın AGCM'si ve diğer Üye Devletlerdeki muadil otoriteler yasaklı iddiaları yaptırıma tabi ihlaller olarak değerlendirecektir.

ECGT Tam Olarak Neyi Yasaklıyor?

Direktif, UCPD kara listesine yeni yasak uygulamalar ekliyor. Markalar için en kritik değişiklikler:

1. Belgesiz Genel Çevresel İddialar

"Eko", "yeşil", "çevre dostu", "doğal", "biyolojik olarak parçalanabilir", "iklim dostu", "enerji verimli" ve "sürdürülebilir" gibi kelimeler — bir ürün, marka veya şirket hakkında genel iddialar olarak kullanıldığında — tacirin iddiayla ilgili "tanınmış üstün çevresel performansı" gösterememesi durumunda yasaktır.

"Tanınmış üstün çevresel performans" yüksek bir eşiktir. Direktifin gerekçeleri, bunun tipik olarak AB Eko Etiket Yönetmeliği (AT) No 66/2010 uyumu, Üye Devlet hukukunda resmi olarak tanınan benzer bir ulusal veya bölgesel çevre etiketleme programı ya da ilgili çevresel boyutta üst düzey performans (örneğin en yüksek enerji verimlilik sınıfı) yoluyla gösterilmesi gerektiğini belirtir.

Pratikte, AB pazarına satış yapan küçük bir Türk moda markası — örneğin Etsy veya kendi e-ticaret sitesi üzerinden Almanya'ya tişört satan bir İstanbul markası — "sürdürülebilir" veya "çevre dostu" gibi kelimelerin tişört etiketinde kalabileceğini varsaymamalıdır. Tişörtün tanınmış bir sertifikası olmadığı ya da çevresel performansı buna eşdeğer bir düzeyde belgelenmediği sürece bu iddialar yaptırıma tabidir. Kesin eşik, Eylül 2026 sonrası Üye Devlet uygulamalarıyla netleşecek.

2. Karbon Dengelemeye Dayalı "İklim Nötr" İddiaları

Bu yasak en çok endüstri ilgisini çeken hükümdür. "İklim nötr", "karbon nötr", "CO2 nötr sertifikalı", "karbon pozitif", "iklim net sıfır", "iklim dengelemeli", "azaltılmış iklim etkisi" ve "sınırlı CO2 ayak izi" gibi iddialar — bu iddialar ürünün kendi değer zinciri dışındaki sera gazı emisyon dengelemelerine dayandığı zaman yasaktır.

Karbon kredisi satın alıp emisyonları dengeledikten sonra ürünü "iklim nötr" olarak etiketlemek artık izin verilmeyen bir uygulamadır. Bu iddia yalnızca, ürünün gerçek yaşam döngüsü emisyonları kendi başına iklim nötr ise — yani dış dengelemeler değil değer zinciri içindeki emisyon azaltımları yoluyla — kullanılabilir.

Bu hüküm, moda, gıda, elektronik ve tüketici ürünlerinde bugün kullanılan iklim pazarlamasının büyük bölümünü geçersiz kılmaktadır.

3. Sertifikasyon Programına Dayanmayan Sürdürülebilirlik Etiketleri

Tanınmış bir sertifikasyon programına dayanmayan (ve kamu otoriteleri tarafından oluşturulmamış) marka veya sektör tarafından üretilen sürdürülebilirlik rozetleri yasaktır. Bir marka, kendi iç "sürdürülebilirlik yıldız puanı" sistemini icat edip — bağımsız doğrulamaya sahip dış bir sertifikasyon programıyla yönetilmediği sürece — ambalajına yerleştiremez.

Bu hüküm, son beş yıl içinde birçok büyük perakendeci ve markanın hayata geçirdiği şirket içi sürdürülebilirlik programlarını etkilemektedir.

4. Kanıtsız Geleceğe Yönelik Çevresel Taahhütler

"2030'a kadar net sıfır" veya "2040'a kadar iklim pozitif" gibi hedef niteliğindeki iddialar — açık, nesnel, kamuya açık ve doğrulanabilir taahhütlerle desteklenmedikçe yasaktır. Bu, ölçülebilir ve süresi belirli hedefleri içeren ayrıntılı ve gerçekçi bir uygulama planı ile bağımsız üçüncü taraf izlemesi anlamına gelir.

Yayımlanmış bir yol haritası ve bağımsız doğrulaması olmayan net-sıfır taahhütleri yaptırıma tabi ihlal hâline gelecektir.

5. Kara Listeye Eklenen Diğer Uygulamalar

Direktif ayrıca planlı eskitme ve ürün dayanıklılığı iddialarını hedefleyen ilgili yasakları içerir:

• Onarılabilir olmayan bir ürünü onarılabilir gibi sunmak
• Tüketicileri sarf malzemelerini (ör. yazıcı mürekkebi) teknik olarak gerekli olandan önce değiştirmeye yönlendirmek
• Ürün işlevselliğini azaltan yazılım güncellemelerini gerekli gibi sunmak
• Bir ürünün beklenen ömrü veya kullanım döngüleri hakkında belgelenmemiş iddialarda bulunmak
• AB hukukunca zorunlu özellikleri tacirin sunduğu ayırt edici bir özellik gibi sunmak

Avrupa Komisyonu'nun sürdürülebilir tüketim sayfası, yeni yasak uygulamalara ilişkin tam Soru-Cevap rehberine bağlantı sunar.

ECGT, AB Dışında Kurulu Markalara — Türkiye'den İhracatçılara — Uygulanır mı?

Evet. ECGT, AB tüketicilerine yönelik tüm ticari iletişimleri kapsar; satıcının nerede kurulu olduğuna bakılmaksızın. Bir Türk markası ürünlerini kendi web sitesi, bir AB pazaryeri (Amazon.de, Zalando, Etsy gibi) veya bir AB lojistik hizmeti üzerinden satıyorsa kapsam içindedir.

Bu, Türkiye merkezli ihracatçılar için pratik bir risk anlamına gelir:

• Pazaryeri yaptırımı: Amazon, Zalando ve diğer büyük platformlar, ECGT şikayetleri sonrası ürün listelerini düşürebilir veya satıcı hesaplarını askıya alabilir. Listeleme kaldırılması, gelir kaybının yanı sıra arama sıralaması açısından da kalıcı bir maliyet doğurur.
• Doğrudan para cezaları: Ulusal otoriteler, sınır ötesi ihlaller için ilgili Üye Devletlerdeki yıllık cironun %4'üne kadar veya ciro tespit edilemediğinde en az 2 milyon Avro'ya varan cezalar uygulayabilir.
• Yetkili temsilci ve ithalatçı sorumluluğu: AB'de yerleşik bir yetkili temsilciniz veya ithalatçınız varsa, yaptırım onlara da yönelebilir; bu da müşterilerinizle olan ticari ilişkilerinizi tehlikeye atar.

KOBİ muafiyeti yoktur. İki kişilik bir Türk tekstil markası, çok uluslu bir perakendeciyle aynı yasaklara tabidir.

Bu durum, AB sürdürülebilirlik mevzuatının diğer parçalarıyla keskin bir karşıtlık oluşturuyor. Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi'nin (CSRD) büyüklük eşikleri vardır. Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi'nin (CSDDD) büyüklük eşikleri vardır. Geri çekilen Yeşil İddialar Direktifi önerisi bir mikro-işletme muafiyeti içerecekti. ECGT'de böyle bir muafiyet yok.

Kapsam yapısaldır: ECGT, UCPD çerçevesi üzerinden işlediği için UCPD'nin evrensel kapsamını miras alır. UCPD, istisnasız tüm B2C ticari iletişimlere uygulanır.

ECGT ile Yeşil İddialar Direktifi Arasındaki Fark

Çoğu haber, ECGT'yi başka bir mevzuat parçasıyla karıştırıyor. AB, paralel olarak iki ayrı yeşil iddia kanunu geliştirdi ve bunlar haberlerde sürekli birbirine karıştırılıyor.

Gerçekten uygulanan kanun ECGT'dir. Yeşil İddialar Direktifi, markaların yapacakları her açık çevresel iddiayı önceden bilimsel olarak belgelemesini gerektirecek ayrı ve daha yük getiren bir rejim olacaktı. Komisyon, GCD önerisini Haziran 2025'te geri çekme niyetini açıkladı ve trilog şu anda durduruldu. Öneri henüz mevzuat sicilinden resmi olarak çekilmedi ancak askıdadır.

"AB Yeşil İddialar Direktifi"nin Eylül 2026'da uygulanacağını söyleyen sektör haberlerine rastlarsanız, bu yazı neredeyse kesinlikle ECGT'yi kastediyor ve yanlış adı kullanıyordur.

ECGT Nasıl Uygulanacak?

ECGT yeni bir yaptırım rejimi getirmez. Mevcut UCPD çerçevesi içinde işler; bu da şu anlama gelir:

• Her Üye Devletteki ulusal tüketici koruma otoriteleri birincil yaptırımcılardır. Fransa: DGCCRF. Hollanda: ACM. İtalya: AGCM. Almanya: Bundeskartellamt ile eyalet düzeyindeki tüketici koruma otoritelerinin birleşimi. Üye Devlet yetkili otoriteleri Avrupa Komisyonu'nun CPC sayfasında listelenmiştir.
• Cezalar, Üye Devletler tarafından UCPD'nin 13. maddesi uyarınca (Omnibus Direktifi (AB) 2019/2161 ile değişik haliyle) belirlenir. Yaygın sınır ötesi ihlaller için cezalar ilgili Üye Devletlerdeki yıllık cironun %4'üne kadar ulaşabilir veya ciro tespit edilemediğinde en az 2 milyon Avro olabilir.
• Sınır ötesi yaptırım, Tüketici Koruma İşbirliği (CPC) Ağı üzerinden koordine edilir. Bir Üye Devlette yapılan şikayet, birden fazla yargı alanında koordineli işlem başlatabilir.
• Toplu hak arama, Direktif (AB) 2020/1828 uyarınca mümkündür ve nitelikli tüketici örgütlerinin temsili davalar açmasına izin verir.

CPC koordinasyonu ve ciro yüzdesine dayalı cezalar, birden fazla Üye Devlete satış yapan bir marka için pratik yaptırım riskinin tek yargı alanı riskinin işaret ettiğinden çok daha yüksek olduğu anlamına gelir.

Bu, DUP Stratejisi için Ne Anlama Geliyor?

ECGT, ESPR (Tüzük (AB) 2024/1781) veya Dijital Ürün Pasaportu (DUP) hakkında doğrudan bir hüküm içermez. İki düzenleme farklı şeyleri hedefler: ECGT pazarlama iddiasını denetler, ESPR ise yapılandırılmış ürün verilerini zorunlu kılar. Ancak pratikte gerçek bir örtüşme vardır.

Bir marka ECGT'nin ardından geçerli kalacak herhangi bir çevresel iddiada bulunmak istiyorsa, iddianın ürün hakkında doğrulanabilir ve izlenebilir verilerle desteklenmesi gerekir. Bir DUP'nin tutmak için tasarlandığı şey de tam olarak budur: malzeme bileşimi, tedarikçi izlenebilirliği, sertifika referansları ve yaşam döngüsü çevresel verileri. Halihazırda sağlam bir DUP veri altyapısına (ve bu altyapıyı besleyen tedarikçi ilişkilerine) sahip Türk ihracatçılar, pazarlama odaklı sürdürülebilirlik anlatılarına dayanan markalara kıyasla ECGT uyumunu önemli ölçüde daha kolay bulacaktır.

Bu bağlantı yasal değil, analitiktir. ECGT bir DUP gerektirmez. Ancak ECGT kapsamında güvenilir çevresel iddiaları savunmak için gereken belgeleme altyapısı, büyük ölçüde DUP uyumu için gereken aynı altyapıdır. Birini inşa eden markalar fiilen diğerini de inşa ediyor.

Her iki cephede de baskı altındaki markalar için pratik sıralama şudur: önce ürün verisine yatırım yapın, sonra doğrulanamayan iddiaları geri çekin, daha sonra pazarlamayı verinin gerçekten savunabileceği iddialar etrafında yeniden tasarlayın.

Türkiye'den İhracat Yapan Küçük Markaların Eylül 2026'dan Önce Yapması Gerekenler

Aciliyet sırasına göre beş adım:

1. Her çevresel iddiayı envantere alın. Ambalaj, etiket, web siteniz, sosyal medya, AB pazaryeri listeleriniz (Amazon.de, Zalando, Etsy vb.) ve e-posta pazarlamada şu anda kullanılan tüm iddiaları kelime kelime kayda geçirin. Hangi ürünleri kapsadığını ve nerede göründüğünü belirtin.

2. Mutlak yasakları kaldırın. Karbon dengelemeyle desteklenen "iklim nötr" etiketlerini, tanınmış sertifikası olmayan genel "eko/yeşil/sürdürülebilir" iddiaları ve dış bir sertifikasyon programına dayanmayan tüm şirket içi sürdürülebilirlik rozetlerini kaldırın. Bunlar dipnotlarla kurtarılamaz.

3. Sertifikaları ve etiketleri denetleyin. Korumak istediğiniz her iddia için sertifikasyon programının tanınmış olduğunu doğrulayın: AB Eko Etiketi, resmi olarak tanınan bir ulusal program ya da bağımsız doğrulamaya sahip güvenilir bir üçüncü taraf programı. Türkiye'de yaygın olan kendi kendine sertifikalanan ya da sektör derneği rozetleri (örneğin yalnızca üye beyanına dayalı "yeşil tedarikçi" işaretleri) genellikle yeterli olmaz.

4. Belgeleme dosyasını oluşturun. Korunan her iddia için temel kanıtları toplayın: sertifikasyon belgeleri, yaşam döngüsü değerlendirmeleri, malzeme beyanları, tedarikçi açıklamaları. Bunu, düzenleyicinin görmek isteyebileceği bir uyum dosyası olarak ele alın. DUP hazırlık kontrol listemiz, aynı zamanda ECGT belgelemesi olarak işlev görecek veri toplama akışını kapsar.

5. Tedarikçilerinizi ve pazarlama ekibinizi bilgilendirin. Yeni ürün metinleri, yeni ambalaj tasarımları ve yeni kampanya brifingleri bu andan itibaren yeni kurallara göre yazılmak zorundadır. Eski iddiaları yeni ürünlere yeniden boyamak işe yaramayacaktır. AB ithalatçınız veya yetkili temsilciniz varsa, onlarla da uyum sürecini koordine edin — onların sorumluluğu sizin yaptırım riskinize doğrudan bağlıdır.

Sık Sorulan Sorular

AB Yeşil İddia Yasağı nedir?

AB Yeşil İddia Yasağı, Direktif (AB) 2024/825'in — AB Tüketicilerin Yeşil Geçiş İçin Güçlendirilmesi Direktifi'nin (ECGT) — yaygın adıdır. Bu direktif, AB Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi'ni (UCPD) değiştirerek genel çevresel iddiaları, dengelemeye dayalı "iklim nötr" etiketlerini, sertifikasyon programı olmayan sürdürülebilirlik etiketlerini ve belgesiz geleceğe yönelik çevresel taahhütleri yasaklar. 27 Eylül 2026'dan itibaren tacirlere uygulanır.

ECGT ne zaman uygulanır?

Direktif 27 Mart 2024'te yürürlüğe girdi. AB Üye Devletleri 27 Mart 2026'ya kadar iç hukuka aktarmak zorunda ve ulusal kanunlar 27 Eylül 2026'dan itibaren tacirlere uygulanır. O tarihten itibaren ulusal tüketici koruma otoriteleri yeni yasakları uygulayabilir.

Türkiye'den ihracat yapan bir marka olarak Eylül 2026 sonrasında ürünümün iklim nötr olduğunu söyleyebilir miyim?

Sadece iddia ürünün değer zinciri dışındaki sera gazı dengelemelerine dayanmıyorsa söyleyebilirsiniz. Karbon kredisi satın alımına dayalı "iklim nötr" iddiaları yasaktır. Etiket yalnızca, ürünün gerçek yaşam döngüsü emisyonları değer zinciri içindeki azaltımlar yoluyla nötr ise — ve o zaman bile iddia doğrulanabilir ve belgelenmiş olmalıdır — kullanılabilir. Türkiye'de üretim yapan markalar için bu, tedarikçi düzeyinde gerçek emisyon verisi toplamayı gerektirir.

Türkiye AB üyesi değil — ECGT yine de bizi kapsıyor mu?

Evet. ECGT, AB tüketicilerine yönelik tüm B2C ticari iletişimlere uygulanır; satıcının nerede kurulu olduğuna bakılmaksızın. Etsy, Amazon.de, Zalando gibi pazaryerleri aracılığıyla, kendi web siteniz üzerinden veya AB'deki distribütörler aracılığıyla AB tüketicilerine satış yapan Türk markaları tamamen kapsam içindedir. KOBİ muafiyeti yoktur ve AB ithalatçınız veya yetkili temsilciniz aracılığıyla yaptırıma maruz kalabilirsiniz.

ECGT, Yeşil İddialar Direktifi'nden nasıl farklı?

ECGT (Direktif 2024/825) kabul edilmiş, yürürlüktedir ve Eylül 2026'da uygulanacaktır. Belirli iddiaları UCPD kara listesine ekleyerek yasaklar. Yeşil İddialar Direktifi (COM(2023) 166), açık çevresel iddialarda önceden belgeleme ve üçüncü taraf doğrulaması gerektirecek ayrı bir Komisyon önerisiydi; Komisyon, öneriyi geri çekme niyetini Haziran 2025'te açıkladı. Bu adları birbirinin yerine kullanan haberler hatalıdır.

ECGT uyumsuzluğunun cezaları nelerdir?

Cezalar her Üye Devlet tarafından UCPD'nin 13. maddesi (Direktif (AB) 2019/2161 ile değişik) uyarınca belirlenir. Yaygın sınır ötesi ihlaller için cezalar ilgili Üye Devletlerde yıllık cironun %4'üne kadar ulaşabilir veya ciro tespit edilemediğinde en az 2 milyon Avro olabilir. Üye Devletler ayrıca düzeltici emirler, ürün geri çağırmaları ve mahkeme kararlarının yayımlanmasını da uygulayabilir. Türkiye merkezli ihracatçılar için pratik bir ek risk, AB pazaryerlerinde ürün listesi kaldırılmasıdır.

ECGT bir Dijital Ürün Pasaportu gerektiriyor mu?

Hayır. ECGT, ESPR veya DUP'lere atıfta bulunmaz. Ancak ECGT kapsamında çevresel iddiaları savunmak için gereken belgeleme altyapısı (doğrulanabilir malzeme verileri, tedarikçi izlenebilirliği, sertifika referansları), büyük ölçüde DUP uyumu için gereken aynı altyapıdır. Birini inşa eden markalar fiilen diğerini de inşa ediyor — bu, henüz DUP zorunluluğuyla karşılaşmamış Türk ihracatçılar için iyi bir hazırlık başlangıç noktasıdır.