AB Yeşil İddia Yasağı (ECGT): Eylül 2026 Sonrası Söylenemeyecekler

AB Yeşil İddia Yasağı, Direktif (AB) 2024/825'in yaygın adıdır; resmi adıyla AB Tüketicilerin Yeşil Geçiş İçin Güçlendirilmesi Direktifi (ECGT). Bu direktif, AB genelinde tüketiciye yönelik iletişimde "çevre dostu" gibi genel çevresel iddiaları ve karbon dengelemeye dayalı "iklim nötr" etiketlerini yasaklıyor. Üye Devletlerin yeni kuralları 27 Eylül 2026 tarihinden itibaren uygulaması gerekiyordu ve küçük işletmeler için herhangi bir muafiyet bulunmuyor. Bazı ülkeler geç kaldı, ancak yanıltıcı yeşil iddialar AB genelinde zaten hukuka aykırıdır. AB pazarına satış yapıyorsanız, ambalajınızdaki, web sitenizdeki ve pazarlama materyallerinizdeki her iddianın şimdiden bu kurallara uyması gerekiyor. Bu, Türkiye'de üretip Almanya, Fransa, Hollanda ya da başka bir AB üyesi devlette son tüketiciye ulaşan markalar için de geçerlidir.

AB Yeşil İddia Yasağı (ECGT) Nedir?

AB Yeşil İddia Yasağı, 28 Şubat 2024'te imzalanan (Parlamento'nun 17 Ocak 2024'teki kabulünün ardından) ve 6 Mart 2024'te Resmi Gazete'de yayımlanan Direktif (AB) 2024/825'i ifade eder. Tam adı şudur: 2005/29/AT ve 2011/83/AB sayılı Direktiflerde, tüketicilerin yeşil geçiş için haksız uygulamalara karşı daha iyi koruma ve daha iyi bilgilendirme yoluyla güçlendirilmesine ilişkin değişiklik yapılmasına dair Direktif. Standart kısa adlar: ECGT ve "Tüketicileri Güçlendiren Direktif" (EmpCo). Almanya'da bu direktife çoğunlukla EmpCo-Richtlinie (EmpCo Direktifi) denir.

ECGT, AB tüketici hukukunun iki mevcut metnini değiştirerek işliyor: AB Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi (UCPD, 2005/29/AT) ve Tüketici Hakları Direktifi (2011/83/AB). Direktifin en büyük etkisi, UCPD'nin Ek I'ine eklenen yeni hükümlerden geliyor — yani her koşulda haksız sayılan ticari uygulamaların "kara listesi". Bu listedeki uygulamalar, tüketiciye verilen zararın olay bazlı değerlendirilmesine gerek kalmaksızın doğrudan yasaktır.

Bu durum önemlidir çünkü Ek I yasakları doğrudan uygulanır. Bir düzenleyici otoritenin, belirli bir tüketicinin yanıltıldığını ispatlaması gerekmez. Uygulama kullanıldığı anda hukuka aykırı hâle gelir.

ECGT Ne Zaman Uygulanır?

Direktif, yayımdan yirmi gün sonra 26 Mart 2024'te yürürlüğe girdi. O tarihten itibaren iki ayrı süreç işlemeye başladı:

Operasyonel olarak önemli olan tarih, uygulama tarihidir. 27 Eylül 2026'dan beri ulusal otoriteler ve mahkemeler, ulusal kanunun yürürlükte olduğu her yerde yeni yasaklanan uygulamalara karşı harekete geçebilir. Fransa'nın DGCCRF'si, Hollanda'nın ACM'si, İtalya'nın AGCM'si ve diğer Üye Devletlerdeki muadilleri tüketici hukukunu uygular.

İç hukuka aktarım gecikiyor. 28 Mayıs 2026'da Avrupa Komisyonu, tam aktarımı bildirmeyen 20 Üye Devlete resmi ihtar gönderdi. Bunların arasında Fransa, İspanya, Hollanda, Avusturya ve Polonya var. Almanya ve İtalya listede yoktu. İkisi de kanunlarını Şubat 2026'da kabul etti ve ikisinde de kanun 27 Eylül 2026'dan itibaren uygulanıyor. Hollanda kanununu Haziran 2026'da yayımladı ve başlangıç tarihini bir kraliyet kararnamesi belirliyor. Fransa'da aktarım tasarısı (DDADUE) Şubat 2026'da Senato'dan geçti ve Ekim 2026'da hâlâ Ulusal Meclis'te bekliyordu. Ulusal yasanın gecikmesi yeni kara listeyi erteler, riski değil. Dayanaksız yeşil iddialar AB genelinde halihazırda yanıltıcı ticari uygulama olarak yaptırıma tabidir ve Fransa'nın DGCCRF'si bunları bugün denetliyor. Kara liste, her ulusal yasa yürürlüğe girer girmez uygulanır.

Fransa'da satış yapan markalar, bu AB kurallarının yanı sıra Fransa'ya özgü bir tetikleyiciyle de karşı karşıyadır: bir ürünün çevresel puanını — örneğin rakamsal bir karbon ayak izini, sözel bir iddiayı değil — kamuya açık biçimde bildirmek, resmi coût environnemental'i (çevresel maliyet etiketi) göstermenizi zorunlu kılar (Décret 2025-957, madde D. 541-245). Ürünlerinizin kapsamda olup olmadığını kontrol edin.

ECGT Tam Olarak Neyi Yasaklıyor?

Direktif, UCPD kara listesine yeni yasak uygulamalar ve olay bazında değerlendirilen bir yeni kural ekliyor. Markalar için en kritik değişiklikler:

1. Belgesiz Genel Çevresel İddialar

"Eko dostu", "yeşil", "çevre dostu", "ekolojik", "biyolojik olarak parçalanabilir", "iklim dostu" ve "enerji verimli" gibi kelimeler — bir ürün, marka veya şirket hakkında genel iddialar olarak kullanıldığında — tacirin iddiayla ilgili "tanınmış üstün çevresel performansı" gösterememesi durumunda yasaktır.

"Tanınmış üstün çevresel performans" yüksek bir eşiktir. Direktifin gerekçeleri, bunun tipik olarak AB Eko Etiket Yönetmeliği (AT) No 66/2010 uyumu, Üye Devlet hukukunda resmi olarak tanınan benzer bir ulusal veya bölgesel çevre etiketleme programı ya da ilgili çevresel boyutta üst düzey performans (örneğin en yüksek enerji verimlilik sınıfı) yoluyla gösterilmesi gerektiğini belirtir.

Pratikte, AB pazarına satış yapan küçük bir Türk moda markası — örneğin Etsy veya kendi e-ticaret sitesi üzerinden Almanya'ya tişört satan bir İstanbul markası — "sürdürülebilir" veya "çevre dostu" gibi kelimelerin tişört etiketinde kalabileceğini varsaymamalıdır. Tişörtün tanınmış bir sertifikası olmadığı ya da çevresel performansı buna eşdeğer bir düzeyde belgelenmediği sürece bu iddialar yaptırıma tabidir. Kesin eşiği ulusal otoriteler ve mahkemeler kuralları uygularken belirleyecek.

2. Karbon Dengelemeye Dayalı "İklim Nötr" İddiaları

Bu yasak en çok endüstri ilgisini çeken hükümdür. "İklim nötr", "karbon nötr", "CO2 nötr sertifikalı", "karbon pozitif", "iklim net sıfır", "iklim dengelemeli", "azaltılmış iklim etkisi" ve "sınırlı CO2 ayak izi" gibi iddialar — bu iddialar ürünün kendi değer zinciri dışındaki sera gazı emisyon dengelemelerine dayandığı zaman yasaktır.

Karbon kredisi satın alıp emisyonları dengeledikten sonra ürünü "iklim nötr" olarak etiketlemek artık izin verilmeyen bir uygulamadır. Bu iddia yalnızca, ürünün gerçek yaşam döngüsü emisyonları kendi başına iklim nötr ise — yani dış dengelemeler değil değer zinciri içindeki emisyon azaltımları yoluyla — kullanılabilir.

Bu hüküm, moda, gıda, elektronik ve tüketici ürünlerinde bugün kullanılan iklim pazarlamasının büyük bölümünü geçersiz kılmaktadır.

3. Sertifikasyon Programına Dayanmayan Sürdürülebilirlik Etiketleri

Bir sertifikasyon programına dayanmayan (ve kamu otoriteleri tarafından oluşturulmamış) marka veya sektör tarafından üretilen sürdürülebilirlik rozetleri yasaktır. Bir marka, kendi "sürdürülebilirlik yıldız puanını" ancak bir sertifikasyon programına dayanıyorsa ambalajına koyabilir. Program, tüm tacirlere şeffaf, adil ve ayrımcılık yapmayan koşullarla açık olmalıdır. Programa uyumu da bağımsız bir üçüncü taraf izlemelidir.

Bu hüküm, son beş yıl içinde birçok büyük perakendeci ve markanın hayata geçirdiği şirket içi sürdürülebilirlik programlarını etkilemektedir.

4. Doğrulanmış Planı Olmayan Geleceğe Yönelik Çevresel Taahhütler

Bu kural kara listede değildir. UCPD'nin 6. maddesindeki yeni bir yanıltıcı uygulamadır, bu yüzden otoriteler ve mahkemeler her iddiayı olay bazında değerlendirir. "2030'a kadar net sıfır" veya "2040'a kadar iklim pozitif" gibi hedef niteliğindeki iddialar açık, nesnel, kamuya açık ve doğrulanabilir taahhütlere dayanmalıdır. Bu taahhütler, ölçülebilir ve süresi belirli hedefleri içeren ayrıntılı ve gerçekçi bir uygulama planında yer almalıdır. Bağımsız bir üçüncü taraf uzman ilerlemeyi düzenli olarak doğrulamalı ve bulgular tüketicilerin erişimine açık olmalıdır.

Yayımlanmış bir planı ve bağımsız doğrulaması olmayan net-sıfır taahhüdüne itiraz edilebilir.

5. Kara Listeye Eklenen Diğer Uygulamalar

Direktif ayrıca planlı eskitme ve ürün dayanıklılığı iddialarını hedefleyen ilgili yasakları içerir:

• Onarılabilir olmayan bir ürünü onarılabilir gibi sunmak
• Tüketicileri sarf malzemelerini (ör. yazıcı mürekkebi) teknik olarak gerekli olandan önce değiştirmeye yönlendirmek
• Ürün işlevselliğini azaltan yazılım güncellemelerini gerekli gibi sunmak
• Bir ürünün beklenen ömrü veya kullanım döngüleri hakkında belgelenmemiş iddialarda bulunmak
• AB hukukunca zorunlu özellikleri tacirin sunduğu ayırt edici bir özellik gibi sunmak

Avrupa Komisyonu'nun direktife ilişkin Soru-Cevap belgesi (Eylül 2026), yeni yasak uygulamalara ilişkin sık sorulan soruları yanıtlar.

Komisyonun Soru-Cevap belgesi etiketler, ambalaj görselleri ve QR kodları hakkında ne ekliyor?

Komisyonun Soru-Cevap belgesi bağlayıcı değildir. Belge kendisini Avrupa Komisyonu hizmetlerinin ön görüşleri olarak tanımlar. AB hukukunu yetkili biçimde yalnızca Avrupa Birliği Adalet Divanı yorumlayabilir. Sürdürülebilirlik etiketleri, ambalaj görselleri ve QR kodları konusunda belge, direktifin metninden daha ileri gider.

Bir etiketin program sahibi ile doğrulayıcısı ayrı tüzel kişiler olmak zorunda mı?

Evet, Komisyonun Soru-Cevap belgesine göre. Kamu otoriteleri tarafından oluşturulmamış bir sürdürülebilirlik etiketi, bir sertifikasyon programına dayanmalıdır (UCPD Ek I, 2a noktası). UCPD'nin 2. maddesinin (r) bendine göre sertifikasyon programı, bir üçüncü taraf doğrulama programıdır. Üçüncü taraf, tacirlerin programın gereklerini karşılayıp karşılamadığını izler. Hem program sahibinden hem de tacirden bağımsız olmalıdır. Belgenin 8. sorusuna göre direktife uyum ancak program sahibi ile üçüncü taraf hukuken ayrıysa sağlanabilir, yani iki farklı tüzel kişi olmalıdır. Bu, uluslararası bir standardın tek bir kuruluşun iki işi de yapmasına izin verdiği durumlarda bile geçerlidir.

Etiketi gösteren marka, programın sahibi de olabilir. Bunun için programın 2. maddenin (r) bendindeki tanımın tamamını karşılaması gerekir. Program, uymak isteyen ve uyabilecek durumdaki tüm tacirlere şeffaf, adil ve ayrımcılık yapmayan koşullarla açık olmalıdır. Program koşulları kamuya açık olmalı, gereklilikleri de ilgili uzmanlar ve paydaşlarla geliştirilmelidir. Program ayrıca uyumsuzluk için usuller belirlemelidir. Bunlara etiketin geri çekilmesi veya askıya alınması da dahildir. Belgeye göre direktif, 27 Eylül 2026'dan sonrası için geçiş süresi tanımaz. Tanımı karşılamayan bir program uyarlanmalı ya da etiketi ticari iletişimden çıkarılmalıdır.

AB dışındaki bir kamu otoritesinin oluşturduğu etiketi gösterebilir misiniz?

Komisyonun Soru-Cevap belgesine göre, ancak etiket aynı zamanda bir sertifikasyon programına dayanıyorsa. UCPD Ek I, 2a noktası, kamu otoriteleri oluşturmuşsa bir tacirin sertifikasyon programı olmayan bir sürdürülebilirlik etiketi göstermesine izin verir. Direktifin kendi örnekleri, AB Eko Etiketi ile AB eko-yönetim ve denetim sistemi EMAS'ın logolarıdır (7. gerekçe). Direktif "kamu otoritesi" kavramını tanımlamaz. Belgenin 17. sorusu, direktifin ifadesinden ve bağlamından yalnızca AB kamu otoritelerinin kastedildiği sonucunu çıkarır. Belgenin okumasına göre AB dışındaki bir kamu otoritesinin oluşturduğu etiket bu nedenle muafiyet kazanmaz. Etiket ancak bir sertifikasyon programına dayanıyorsa ve uyumu bağımsız bir üçüncü taraf izliyorsa gösterilebilir. İthalatçılar, AB dışındaki bir kamu otoritesinin oluşturduğu her etiketi sertifikasyon programı testine göre kontrol etmelidir. Kendi ülkesindeki bir kamu otoritesinin etiketini kullanan AB dışı markalar da aynısını yapmalıdır. Bu, örneğin Türkiye'deki bir kamu otoritesinin etiketini kullanan Türk markaları için de geçerlidir.

Ambalajdaki yeşil yaprak ne zaman sürdürülebilirlik etiketi sayılır?

Bağlam onu bir güven işareti gibi gösterdiğinde. Komisyonun Soru-Cevap belgesinin 5. sorusuna göre, yeşil bir yaprak veya su damlası logolarla birlikte kullanıldığında ya da sürdürülebilirlik veya doğal içerikler hakkındaki ifadelerin yanına konduğunda, ortalama tüketici onu gönüllü bir güven işareti ya da kalite işareti olarak görebilir. Bunun etiket sayılıp sayılmaması, belgeye göre kullanım amacına, iletişimin genel bağlamına ve en önemlisi tüketici algısına bağlıdır. Etiket sayılırsa etiket kuralı geçerlidir: arkasında bir sertifikasyon programı ya da bir kamu otoritesi olmalıdır.

Görsel tek başına genel bir çevresel iddia değildir. Belgenin 2. sorusuna göre renkler veya görseller gibi örtük iddialar, yazılı ya da sözlü metin olmadan genel çevresel iddia sayılamaz. Yazılı veya sözlü ifadelerin yanında aynı görsel, böyle bir iddianın parçası olabilir. Görseller ve renkler yine de yanıltıcı olabilir. Bunu yetkililer ve mahkemeler, UCPD'nin genel kuralları uyarınca olay bazında değerlendirir. Belge, ortalama tüketicinin beklentisini mutlaka bir tüketici anketi yaptırmadan da değerlendirebileceklerini belirtir.

QR kod bir iddianın kanıtına erişim sağlayabilir mi?

Evet, gelecekteki çevresel performansa ilişkin iddialar için, Komisyonun Soru-Cevap belgesine göre. "2030'a kadar net sıfır" gibi bir iddia, ayrıntılı ve gerçekçi bir uygulama planı gerektirir. Bağımsız bir üçüncü taraf uzman planı düzenli olarak doğrulamalıdır. Uzmanın bulguları da tüketicilerin erişimine açık olmalıdır (UCPD'nin 6. maddesinin 2. fıkrasının (d) bendi). Belgenin 12. sorusuna göre tüketiciler bulgulara kolayca ulaşabilmelidir. Örneğin ürün ambalajındaki veya pazarlama materyallerindeki bir QR kod, tüketicileri tacirin web sitesindeki bulgulara yönlendirebilir. Plan da iddiayla aynı ortamda yer almak zorunda değildir. Belgeye göre iddianın tüketicileri bilginin bulunabileceği yere yönlendirmesi yeterlidir.

Belge, bir QR kodun başka bir iddiayı belirli kılan ayrıntıları taşıyabileceğini söylemez. Belgenin 4. sorusuna göre bu ayrıntılar, iddianın yanında ya da parçası olarak, aynı ortamda, açık ve belirgin biçimde yer almalıdır. Ambalaj gibi yeri dar ortamlar için belge, Komisyonun 2021 tarihli rehberini yinelemektedir. Rehbere göre ana çevresel iddianın yeri ile iddia hakkındaki ek bilginin yeri, ortalama bir tüketicinin ikisi arasındaki bağı anlamasını sağlamalıdır. Aynı rehber, çevresel iddiayı belirtmek için yer yoksa iddianın genel olarak yapılmaması gerektiğini de ekler.

ECGT, AB Dışında Kurulu Markalara — Türkiye'den İhracatçılara — Uygulanır mı?

Evet. ECGT, AB tüketicilerine yönelik tüm ticari iletişimleri kapsar; satıcının nerede kurulu olduğuna bakılmaksızın. Bir Türk markası ürünlerini kendi web sitesi, bir AB pazaryeri (Amazon.de, Zalando, Etsy gibi) veya bir AB lojistik hizmeti üzerinden satıyorsa kapsam içindedir.

Bu, Türkiye merkezli ihracatçılar için pratik bir risk anlamına gelir:

• Pazaryeri yaptırımı: Amazon, Zalando ve diğer büyük platformlar, ECGT şikayetleri sonrası ürün listelerini düşürebilir veya satıcı hesaplarını askıya alabilir. Listeleme kaldırılması, gelir kaybının yanı sıra arama sıralaması açısından da kalıcı bir maliyet doğurur.
• Doğrudan para cezaları: Her Üye Devlet, koordineli sınır ötesi yaptırımla ele alınan yaygın ihlaller için, ilgili Üye Devletlerdeki yıllık cironun en az %4'ü kadar azami ceza öngörmek zorundadır. Ciro bilgisi yoksa azami ceza en az 2 milyon Avro olmalıdır.
• İthalatçı ve distribütör sorumluluğu: AB'deki ithalatçınız veya distribütörünüz, sunduğu iddialar bakımından tüketici hukuku karşısında kendisi de sorumludur. Uyumsuz bir çevre iddiası bu nedenle onların da başını ağrıtır ve ticari ilişkinizi zora sokar.

KOBİ muafiyeti yoktur. İki kişilik bir Türk tekstil markası, çok uluslu bir perakendeciyle aynı yasaklara tabidir.

Bu durum, AB sürdürülebilirlik mevzuatının diğer parçalarıyla keskin bir karşıtlık oluşturuyor. Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlama Direktifi'nin (CSRD) büyüklük eşikleri vardır. Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi'nin (CSDDD) büyüklük eşikleri vardır. Yeşil İddialar Direktifi önerisi bir mikro-işletme muafiyeti içerecekti. ECGT'de böyle bir muafiyet yok.

Kapsam yapısaldır: ECGT, UCPD çerçevesi üzerinden işlediği için UCPD'nin evrensel kapsamını miras alır. UCPD, istisnasız tüm B2C ticari iletişimlere uygulanır.

ECGT ile Yeşil İddialar Direktifi Arasındaki Fark

Çoğu haber, ECGT'yi başka bir mevzuat parçasıyla karıştırıyor. AB, paralel olarak iki ayrı yeşil iddia kanunu geliştirdi ve bunlar haberlerde sürekli birbirine karıştırılıyor.

Gerçekten uygulanan kanun ECGT'dir. Yeşil İddialar Direktifi, markaların yapacakları her açık çevresel iddiayı önceden bilimsel olarak belgelemesini gerektirecek ayrı ve daha yük getiren bir rejim olacaktı. Komisyon, GCD önerisini Haziran 2025'te geri çekme niyetini açıkladı ve trilog şu anda durduruldu. Öneri henüz mevzuat sicilinden resmi olarak çekilmedi ancak askıdadır.

"AB Yeşil İddialar Direktifi"nin Eylül 2026'da uygulandığını söyleyen sektör haberlerine rastlarsanız, bu yazı neredeyse kesinlikle ECGT'yi kastediyor ve yanlış adı kullanıyordur.

ECGT Nasıl Uygulanacak?

ECGT yeni bir yaptırım rejimi getirmez. Mevcut UCPD çerçevesi içinde işler; bu da şu anlama gelir:

• Ulusal otoriteler ve mahkemeler kuralları uygular. Fransa: DGCCRF. Hollanda: ACM. İtalya: AGCM. Almanya ağırlıklı olarak mahkemelere dayanır: rakipler, işletme dernekleri ve tüketici dernekleri, bir tacire Haksız Rekabete Karşı Kanun (UWG) uyarınca dava açabilir. Sınır ötesi davalarda Almanya'nın yetkili otoritesi Federal Adalet Dairesi'dir (Bundesamt für Justiz). Üye Devlet yetkili otoriteleri Avrupa Komisyonu'nun CPC sayfasında listelenmiştir.
• Cezalar, Üye Devletler tarafından UCPD'nin 13. maddesi uyarınca (Omnibus Direktifi (AB) 2019/2161 ile değişik haliyle) belirlenir. Koordineli sınır ötesi yaptırımla ele alınan yaygın ihlaller için her Üye Devlet, ilgili Üye Devletlerdeki yıllık cironun en az %4'ü kadar azami cezaya izin vermek zorundadır. Ciro bilgisi yoksa azami ceza en az 2 milyon Avro olmalıdır.
• Sınır ötesi yaptırım, Tüketici Koruma İşbirliği (CPC) Ağı üzerinden koordine edilir. Bir Üye Devlette yapılan şikayet, birden fazla yargı alanında koordineli işlem başlatabilir.
• Toplu hak arama, Direktif (AB) 2020/1828 uyarınca mümkündür ve nitelikli tüketici örgütlerinin temsili davalar açmasına izin verir.

CPC koordinasyonu ve ciro yüzdesine dayalı cezalar, birden fazla Üye Devlete satış yapan bir marka için pratik yaptırım riskinin tek yargı alanı riskinin işaret ettiğinden çok daha yüksek olduğu anlamına gelir.

Bu, DUP Stratejisi için Ne Anlama Geliyor?

ECGT, ESPR (Tüzük (AB) 2024/1781) veya Dijital Ürün Pasaportu (DUP) hakkında doğrudan bir hüküm içermez. İki düzenleme farklı şeyleri hedefler: ECGT pazarlama iddiasını denetler, ESPR ise yapılandırılmış ürün verilerini zorunlu kılar. Ancak pratikte gerçek bir örtüşme vardır.

Bir marka ECGT'nin ardından geçerli kalacak herhangi bir çevresel iddiada bulunmak istiyorsa, iddianın ürün hakkında doğrulanabilir ve izlenebilir verilerle desteklenmesi gerekir. Bir DUP'nin tutmak için tasarlandığı şey de tam olarak budur: malzeme bileşimi, tedarikçi izlenebilirliği, sertifika referansları ve yaşam döngüsü çevresel verileri. Halihazırda sağlam bir DUP veri altyapısına (ve bu altyapıyı besleyen tedarikçi ilişkilerine) sahip Türk ihracatçılar, pazarlama odaklı sürdürülebilirlik anlatılarına dayanan markalara kıyasla ECGT uyumunu önemli ölçüde daha kolay bulacaktır.

Bu bağlantı yasal değil, analitiktir. ECGT bir DUP gerektirmez. Ancak ECGT kapsamında güvenilir çevresel iddiaları savunmak için gereken belgeleme altyapısı, büyük ölçüde DUP uyumu için gereken aynı altyapıdır. Birini inşa eden markalar fiilen diğerini de inşa ediyor.

Her iki cephede de baskı altındaki markalar için pratik sıralama şudur: önce ürün verisine yatırım yapın, sonra doğrulanamayan iddiaları geri çekin, daha sonra pazarlamayı verinin gerçekten savunabileceği iddialar etrafında yeniden tasarlayın.

Türkiye'den İhracat Yapan Markaların Şimdi Yapması Gerekenler

Aciliyet sırasına göre beş adım:

1. Her çevresel iddiayı envantere alın. Ambalaj, etiket, web siteniz, sosyal medya, AB pazaryeri listeleriniz (Amazon.de, Zalando, Etsy vb.) ve e-posta pazarlamada şu anda kullanılan tüm iddiaları kelime kelime kayda geçirin. Hangi ürünleri kapsadığını ve nerede göründüğünü belirtin.

2. Mutlak yasakları kaldırın. Karbon dengelemeyle desteklenen "iklim nötr" etiketlerini ve tanınmış üstün çevresel performansı olmayan genel "eko/yeşil/sürdürülebilir" iddialarını kaldırın. Bağımsız üçüncü taraf izlemesi bulunan bir sertifikasyon programına dayanmayan tüm şirket içi sürdürülebilirlik rozetlerini de kaldırın. Bunlar dipnotlarla kurtarılamaz.

3. Sertifikaları ve etiketleri denetleyin. "Çevre dostu" gibi genel bir çevresel iddia, yalnızca tanınmış üstün çevresel performansla kalabilir. Bu, AB Eko Etiketi'ni, bir Üye Devlette resmen tanınan ulusal ya da bölgesel EN ISO 14024 tip I eko etiketini veya diğer AB mevzuatı kapsamındaki en üst düzey çevresel performansı ifade eder. Performans, iddiayla ilgili olmalıdır. Bir etiket ise yalnızca bir sertifikasyon programına dayanıyorsa ya da kamu otoriteleri tarafından oluşturulmuşsa kalabilir. Sertifikasyon programının uyum denetimlerini bağımsız bir üçüncü taraf yapar. Bu nedenle kendi kendine sertifikalanan rozetler uygun değildir. Türkiye'de yaygın olan, yalnızca üye beyanına dayalı "yeşil tedarikçi" işaretleri de buna girer.

4. Belgeleme dosyasını oluşturun. Korunan her iddia için temel kanıtları toplayın: sertifikasyon belgeleri, yaşam döngüsü değerlendirmeleri, malzeme beyanları, tedarikçi açıklamaları. Bunu, düzenleyicinin görmek isteyebileceği bir uyum dosyası olarak ele alın. DUP hazırlık kontrol listemiz, aynı zamanda ECGT belgelemesi olarak işlev görecek veri toplama akışını kapsar.

5. Tedarikçilerinizi ve pazarlama ekibinizi bilgilendirin. Yeni ürün metinleri, yeni ambalaj tasarımları ve yeni kampanya brifingleri bu andan itibaren yeni kurallara göre yazılmak zorundadır. Eski iddiaları yeni ürünlere yeniden boyamak işe yaramayacaktır. AB ithalatçınız veya yetkili temsilciniz varsa, onlarla da uyum sürecini koordine edin — onların sorumluluğu sizin yaptırım riskinize doğrudan bağlıdır.

Sık Sorulan Sorular

AB Yeşil İddia Yasağı nedir?

AB Yeşil İddia Yasağı, Direktif (AB) 2024/825'in — AB Tüketicilerin Yeşil Geçiş İçin Güçlendirilmesi Direktifi'nin (ECGT) — yaygın adıdır. Bu direktif, AB Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi'ni (UCPD) değiştirerek genel çevresel iddiaları, dengelemeye dayalı "iklim nötr" etiketlerini, sertifikasyon programı olmayan sürdürülebilirlik etiketlerini ve belgesiz geleceğe yönelik çevresel taahhütleri yasaklar. Ulusal kanunların direktifi tacirlere 27 Eylül 2026'dan itibaren uygulaması gerekiyordu.

EmpCo Direktifi nedir?

EmpCo, aynı yasa için Almanca'da kullanılan kısa addır ve İngilizce başlığındaki Empowering Consumers ifadesinden gelir. Direktif (AB) 2024/825'tir; ECGT veya AB Yeşil İddia Yasağı olarak da anılır.

ECGT ne zaman uygulanır?

Direktif 26 Mart 2024'te yürürlüğe girdi. AB Üye Devletlerinin iç hukuka aktarması için son tarih 27 Mart 2026 idi ve ulusal kanunların 27 Eylül 2026'dan itibaren tacirlere uygulanması gerekiyordu. Bazı Üye Devletler geç kaldı. Ulusal kanunun yürürlükte olduğu yerlerde otoriteler ve mahkemeler yeni yasakları uygulayabilir.

27 Eylül 2026'dan önce basılmış ürünleri hâlâ satabilir miyim?

Evet, ancak bu ürünlerdeki çevresel iddialar yeni kurallara uymalıdır. Avrupa Komisyonu'nun Soru-Cevap belgesi pratik çözümler sayar: iddiayı bir çıkartmayla kapatmak veya düzeltmek ya da satış noktasında ilgili ürünlerin yanında bilgi vermek. Otoriteler ve mahkemeler, uyum için makul ve orantılı çaba gösterip göstermediğinizi dikkate alabilir.

Türkiye'den ihracat yapan bir marka olarak Eylül 2026 sonrasında ürünümün iklim nötr olduğunu söyleyebilir miyim?

Sadece iddia ürünün değer zinciri dışındaki sera gazı dengelemelerine dayanmıyorsa söyleyebilirsiniz. Karbon kredisi satın alımına dayalı "iklim nötr" iddiaları yasaktır. Etiket yalnızca, ürünün gerçek yaşam döngüsü emisyonları değer zinciri içindeki azaltımlar yoluyla nötr ise — ve o zaman bile iddia doğrulanabilir ve belgelenmiş olmalıdır — kullanılabilir. Türkiye'de üretim yapan markalar için bu, tedarikçi düzeyinde gerçek emisyon verisi toplamayı gerektirir.

Bir marka kendi sürdürülebilirlik etiketini oluşturabilir mi?

Evet, etiket bir sertifikasyon programına dayanıyorsa. Program, tüm tacirlere şeffaf, adil ve ayrımcılık yapmayan koşullarla açık olmalıdır. Uyumu bir üçüncü taraf izlemelidir. Komisyonun Soru-Cevap belgesine göre bu taraf, program sahibinden ayrı bir tüzel kişi olmalıdır.

AB dışındaki bir kamu otoritesinin oluşturduğu sürdürülebilirlik etiketini gösterebilir miyim?

Komisyonun Soru-Cevap belgesine göre, ancak etiket bir sertifikasyon programına dayanıyorsa. Belge, direktifteki kamu otoritelerini yalnızca AB kamu otoriteleri olarak okur. AB dışındaki bir kamu otoritesinin oluşturduğu etiket bu nedenle sertifikasyon programı kuralından muaf olmaz.

Ambalajdaki yeşil yaprak sürdürülebilirlik etiketi sayılır mı?

Sayılabilir. Komisyonun Soru-Cevap belgesine göre yeşil bir yaprak veya su damlası, güven işareti ya da kalite işareti olarak görülebilir. Bu, örneğin logolarla birlikte kullanıldığında veya sürdürülebilirlik ya da doğal içerikler hakkındaki ifadelerin yanına konduğunda olabilir. O zaman arkasında bir sertifikasyon programı ya da bir kamu otoritesi olmalıdır. Yazılı ya da sözlü ifade olmadan tek başına bir görsel genel bir çevresel iddia sayılmaz.

QR kod, bir çevresel iddianın kanıtına bağlantı verebilir mi?

Gelecekteki çevresel performansa ilişkin iddialar için evet. Komisyonun Soru-Cevap belgesine göre bir QR kod, tüketicileri uygulama planına ve bağımsız uzmanın bulgularına yönlendirebilir. Belge, diğer iddialar için aynısını söylemez. Bu iddialarda, iddiayı belirli kılan ayrıntılar aynı ortamda, iddianın yanında ya da parçası olarak yer almalıdır.

Türkiye AB üyesi değil — ECGT yine de bizi kapsıyor mu?

Evet. ECGT, AB tüketicilerine yönelik tüm B2C ticari iletişimlere uygulanır; satıcının nerede kurulu olduğuna bakılmaksızın. Etsy, Amazon.de, Zalando gibi pazaryerleri aracılığıyla, kendi web siteniz üzerinden veya AB'deki distribütörler aracılığıyla AB tüketicilerine satış yapan Türk markaları tamamen kapsam içindedir. KOBİ muafiyeti yoktur ve AB ithalatçınız veya yetkili temsilciniz aracılığıyla yaptırıma maruz kalabilirsiniz.

ECGT, Yeşil İddialar Direktifi'nden nasıl farklı?

ECGT (Direktif 2024/825) kabul edilmiş, yürürlüktedir ve ulusal kanunların onu 27 Eylül 2026'dan itibaren uygulaması gerekiyordu. Belirli iddiaları UCPD kara listesine ekleyerek yasaklar. Yeşil İddialar Direktifi (COM(2023) 166), açık çevresel iddialarda önceden belgeleme ve üçüncü taraf doğrulaması gerektirecek ayrı bir Komisyon önerisiydi; Komisyon, öneriyi geri çekme niyetini Haziran 2025'te açıkladı. Bu adları birbirinin yerine kullanan haberler hatalıdır.

ECGT uyumsuzluğunun cezaları nelerdir?

Cezalar her Üye Devlet tarafından UCPD'nin 13. maddesi (Direktif (AB) 2019/2161 ile değişik) uyarınca belirlenir. Koordineli sınır ötesi yaptırımla ele alınan yaygın ihlaller için her Üye Devlet, ilgili Üye Devletlerdeki yıllık cironun en az %4'ü kadar azami cezaya izin vermek zorundadır. Ciro bilgisi yoksa azami ceza en az 2 milyon Avro olmalıdır. Üye Devletler ayrıca düzeltici emirler, ürün geri çağırmaları ve mahkeme kararlarının yayımlanmasını da uygulayabilir. Türkiye merkezli ihracatçılar için pratik bir ek risk, AB pazaryerlerinde ürün listesi kaldırılmasıdır.

ECGT bir Dijital Ürün Pasaportu gerektiriyor mu?

Hayır. ECGT, ESPR veya DUP'lere atıfta bulunmaz. Ancak ECGT kapsamında çevresel iddiaları savunmak için gereken belgeleme altyapısı (doğrulanabilir malzeme verileri, tedarikçi izlenebilirliği, sertifika referansları), büyük ölçüde DUP uyumu için gereken aynı altyapıdır. Birini inşa eden markalar fiilen diğerini de inşa ediyor — bu, henüz DUP zorunluluğuyla karşılaşmamış Türk ihracatçılar için iyi bir hazırlık başlangıç noktasıdır.